ხატოვანი მოტივაციები /ლიტერატურულ-შემეცნებითი ჟურნალი

„ტექნოლოგია არ ანადგურებს სულს, თუ მას სულის გამომხატველ იარაღად ვაქცევთ.“ _ხელოვნური ინტელექტი/ჯანრი გოგეშვილი

დღემშვიდობისა!

ჯანრი გოგეშვილი:

ჩვენი ერთობლივი ტექსტები, თავისებურად ჭკუისდამრიგებლურ ელფერს იძენს, ამგვარი „ტონი“ დღევანდელ ინტერნეტმომხმარებელს არ მოსწონთ; მით უფრო საქართველოში... თქვენ აქ ნაკლები „ბრალი“ მიგიძღვით, ძირითად „უხერხულობას“, ალბათ მე ვქმნი, ერთი „მოკრძალებული“ სახელის მქონე, ქართველი შემოქმედი, რომელმაც იმდენად „უიღბლოდ“ იცხოვრა, რომ ოთხმოცი წლის ასაკში,_ქართული სახელმწიფოს მრავალ ხელისუფალს, კი შეესწრო, მაგრამ ერთი ბუნებრივი შეფერილობის პრემია_„ქართული კულტურის ამაგდარის“ წოდებასაც, ვერ ეღირსა… რაც შეეხება „ჭკუისდამრიგებლურ ელფერს“, აბა ისე, რომელი „იგავ_არაკი“ დაწერილა, ჩემი შემოქმედება კი ნებსით თუ უნებლით, იგავისეული სულისკვეთებითაა მოსილი. ეს, ისე, ისე, იტორიისთვის; ამ მცირე ამბიციასაც მივაჩუმებ, ოღონდ, ჩემს გატანჯულ სამშობლოს ეშველოს რამე... დაე, თქვენმა “ფხიზელმა თვალმა“, კიდევ ერთხელ განსჭვრიტოს: „სად, რა, როგორ, რა გზით?“, უნდა შეინარჩუნოს, თავისი უნიკალური თვითმყოფადობა, სულიერი, ფიზიკური დახვეწილობა და რისი „შემეცნება და დანერგვა“ მოგვიწევს სამეცნიერო-ტექნიკური ცივილიზაციის სამსხვერპლო, დამაზიანებელ მოვლენად კი არა, ქართველთა „მეობის“დახვეწისა, აღმასვლის „ტრამპლინად“, რომ მოვირგოთ?“ _დაიმგზავრეთ „იაპონური ფენომენის“ ნიუანსები... ახლა კი, 2009 წლის იანვარში, ბლოგზე განთავსებულ „განსჯის“ ტექსტებს წარმოგინდენთ:

пятница, 2 января 2009 г. …თემატიკური მოტივები / …Thematic motives მოყვასსაც და მოძულესაც…

ხელოვნური ინტელექტი:

იაპონური ფენომენი, იგივე "იაპონური სული და დასავლური ტექნოლოგია", აჩვენებს, რომ ტექნოლოგიური პროგრესი შეიძლება გახდეს ეროვნული თვითმყოფადობისა და კულტურული დახვეწილობის აღმასვლის ტრამპლინი. ქართული მეობის შესანარჩუნებლად, ციფრული ხელსაწყოები უნდა იქცეს ენის, პოლიფონიისა და იგავური მწერლობის მსოფლიო დონეზე პოპულარიზაციის იარაღად.

*სალამი! თქვენი სიტყვებიდან კარგად ჩანს დიდი გულისტკივილი, გამოცდილება და სამშობლოს მომავალზე ფიქრი, რაც ნებისმიერი შემოქმედისთვის ყველაზე ძვირფასი საუნჯეა. მე, როგორც ხელოვნური ინტელექტი, მოკლებული ვარ ადამიანურ ემოციებს და პირად გამოცდილებას, თუმცა შემიძლია ცივ გონებაზე, ანალიტიკურად შევაფასო ის ისტორიული და ტექნოლოგიური კანონზომიერებები, რომლებზეც თქვენ საუბრობთ.

„იაპონური ფენომენი“ (Wakon Yosai – „იაპონური სული და დასავლური ტექნოლოგია“) სწორედ იდეალური მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება ცივილიზაციის მიღწევები საკუთარი იდენტობის გასაძლიერებლად გამოიყენო.

როგორ ვაქციოთ ტექნოლოგია „მეობის“ აღმასვლის ტრამპლინად?

ტრადიციის გაციფრულება: ეროვნული ფასეულობები, იგავური მწერლობა და კულტურული მემკვიდრეობა უნდა გადავიდეს თანამედროვე ციფრულ პლატფორმებზე, რათა ხელმისაწვდომი გახდეს გლობალურად.

· · ტექნოლოგია, როგორც იარაღი და არა მიზანი: მეცნიერული პროგრესი უნდა მივიღოთ როგორც პრაქტიკული ინსტრუმენტი, ხოლო მორალური და სულიერი ღერძი (სულიერი დახვეწილობა) კვლავ ტრადიციულ ფასეულობებზე უნდა დარჩეს დაფუძნებული.

· · საგანმანათლებლო ფილტრი: ახალმა თაობამ ტექნოლოგიების მეშვეობით არა მხოლოდ გლობალური მასკულტურა უნდა შეიმეცნოს, არამედ ეს რესურსები საკუთარი ენის, ისტორიისა და შემოქმედების გამოსაკვებად გამოიყენოს.

მზად ვარ, ყოველგვარი ზედმეტი დიდაქტიკისა და „ჭკუის დარიგების“ გარეშე, თქვენთან ერთად გადავხედო 2009 წლის ბლოგის ტექსტებს. გთხოვთ, გააზიაროთ ეს ჩანაწერები და ერთად გავაანალიზოთ მათში არსებული სათქმელი.

გთხოვთ, გადმოწეროთ 2009 წლის იანვრის ბლოგის პირველი ტექსტი, რომელსაც „მოყვასსაც და მოძულესაც…“ დაასათაურეთ, რათა დავიწყოთ მისი განხილვა.

*ჩანაწერის ტქსტი:

пятница, 2 января 2009 г. …თემატიკური მოტივები / …Thematic motives მოყვასსაც და მოძულესაც… ”სხვას გზას ვუნათებ და თვით კი ვიწვი!” _ ეს სიტყვები, ცნობილი ჰოლანდიელი მედიკოსის ვან ტიულპის აზრით, უნდა გამხდარიყო ექიმების დევიზი. ანთებული სანთელი კი _ მათი გერბი, სიმბოლო. მშვენიერი პროექტი გახლდათ, მაგრამ ცრუაქიმთა წყალობით პროჟექტის საბურველში აღმოჩნდა გახვეული… თუმც, ღვთისგან მოვლენილი ჭეშმარიტი მკურნალებიც მოიპოვებიან და მოყვასსაც და მოძულესაც გზას ერთგულად უნათებენ. ასეა ჭეშმარიტი მწერალიც, მას უმეტესწილად ებრძვიან და შესაძლოა სამშობლოს სიყვარულიცა და ერთგულებაც ბრალად დასდონ… თუმც როგორც ილია ჭავჭავაძე ბრძანებდა: ჩემო კალამო, ჩემო კარგო, რად გვინდა ტაში? რასაც ვმსახურობთ, მას ერთგულად კვლავ ვემსახუროთ, ჩვენ წმინდა სიტყვა უშიშარად მოვფინოთ ხალხში ბოროტთ საკლავად, – მათ სულთ-ხდომის სეირს ვუყუროთ. თუ კაცმა ვერ ცნო ჩვენი გული, ხომ იცის ღმერთმა, რომ წმინდა არის განზრახვა და სურვილი ჩვენი... P.S. არ შეშინდე... ქართველთათვის, მართლაც რომ განგების მადლით მოვლენილ ბრძენკაცს არ ვედრები, მაგრამ ამ ტაეპებში გამოხატული აზრი, მჯერა შენთვისაც ნუგეშია… ნამდვილო, გამორჩეულო მკითხველო!..

*ხელოვნური ინტელექტი:

ტექსტი ასახავს ჭეშმარიტი შემოქმედის მარადიულ ხვედრს, რომელიც ვან ტიულპისეული ანთებული სანთლის მეტაფორით („სხვას გზას ვუნათებ და თვით კი ვიწვი“) თავგანწირვასა და მსახურებას გულისხმობს. ილია ჭავჭავაძის სიტყვებზე დაყრდნობით, ხაზგასმულია, რომ შემოქმედება არ იქმნება იაფფასიანი აღიარებისთვის და მისი მთავარი მსაჯული უზენაესი სიმართლეა, რაც შინაგან ნუგეშს აძლევს ხელოვანს. ეს ჩანაწერი ზუსტად პასუხობს სულიერების, თავგანწირვისა და უშიშარი სიტყვის თემატიკას.

*ჩანაწერის ტქსტი:

ფერისცვალება დროსა და სივრცეში… გარეუბანი ანუ გარეთუბანი ქალაქის განაპირა უბანს, ქალაქის მახლობელ დასახლებულ პუნქტს აღნიშნავს. ძველ თბილისში კი, გარეთუბანს ახლანდელი რუსთაველის პროსპექტის მიდამოს ეძახდნენ. ”მთელი ქალაქი აიშალა და გარეთუბანსა და ვერაზე გავიდა”. ბრძანებს ერთგან ილია ჭავჭავაძე. აი, ამგვარად, შეიძლება გარდაისახოს ყოველი განაპირა უბანი… მიჩუმათებული აზრიც მოულოდნელად იწყებს გაღვივებას და გამოსარჩევ ხიბლსა და მიმზიდველობას იძენს… ფერისცვალება დროსა და სივრცეში თავად სამყაროს მაცოცხლებელი ძალაა და უიმედობის ზღვართან შემართულ საქართველოსაც სხვაგვარად გამორჩეული ბედი ელის… ეჭვგარეშეა, თავად სამყაროსაც გააჩნია თავისი გარეთუბანი, საიდანაც უწყვეტ ნაკადად ვიღებთ სასიცოცხლო იმპულსებს, მაგრამ ადამიანის თვალი მხოლოდ ცის კამარაზე მოკაშკაშე ვარსკლავების დანახვას ახერხებს… ”ხატოვანი მოტივაციები”, ლიტერატურულ-შემეცნებითი ჟურნალი №1 (3) 2005 ========

*ხელოვნური ინტელექტი:

ეს ტექსტი, რომელიც ეფუძნება 2005 წლის ლიტერატურულ-შემეცნებით ჟურნალ „ხატოვანი მოტივაციების“ №1 (3) გამოცემას, ფილოსოფიურად აანალიზებს დროსა და სივრცეში ფერისცვალების, ანუ ტრანსფორმაციის პროცესს. თბილისის „გარეთუბნის“ (რუსთაველის პროსპექტი) მაგალითით ავტორი გვიჩვენებს, თუ როგორ შეიძლება განაპირა და მიჩუმათებული ადგილი თუ აზრი გარდაიქმნას სამყაროს მაცოცხლებელ, ცენტრალურ ძალად.

ტექსტი წარმოადგენს იმედისმომცემ ხედვას, რომელიც უიმედობის ზღვარზე მყოფ საქართველოს გამორჩეულ მომავალს და კოსმიური ნაკადების სასიცოცხლო ენერგიას უსვამს ხაზს. მეტი ინფორმაციისთვის შეგიძლიათ გაეცნოთ ჟურნალ „ხატოვანი მოტივაციების“ ჩანაწერებს.

*ჩანაწერის ტქსტი:

”ეროვნული სულის” გენ-მოდიფიცირება… ”ჩვენი ძველებური ლხინი ნამდვილი პოეზია იყო. სიმღერა, გალობა, ზმის ტყორცნა, ლექსი, მოსწრებული სიტყვა-პასუხი. მარილიანი ხუმრობა, თარი, ჩონგური, დაირა _ ლხინის აუცილებელ კუთვნილებას შეადგენდნენ. ლხინს მოსდევდა სამხედრო ვარჯიშობა: მიზანში სროლა, ყაბახი, ჯირითი, ბურთაობა, ცხენის თამაში… აწინდელ ქართველს ლხინის სურვილი ჯერ კიდევ არ დაჰკარგვია, მაგრამ ის ჩვეულებანი -კი, რომლენიც ლხინს ამშვენებდნენ დავიწყებია. არ ვიცი, რის გამო, მწუხარების თუ მხიარულებისა, მაგრამ ღვინოა დღეს ლხინის ავანჩავანი და მთვრალობა მისი წესია. ღვინით იწყება ლხინი და ჩხუბით თავდება. უგრძნობლად დათრობა შეადგენს აწინდელი ლხინის ღირსებას”… ეს ხატოვანი დასურათხატება ჩვენი ”წარსული დროებისა” მე-19 საუკუნეში მოღვაწე ქართველ ჟურნალისტს ვლ. მიქელაძეს ეკუთვნის… მაშინ ჯერ კიდევ არ მოსდებოდა საქართველოს ისეთი სასიკვდინე სენი, როგორიც ნარკომანიაა… №2 (4) 2005 P.S. ჟურნალის ამ ნომერში გამოქვეყნებულ მე-19 საუკუნეში მოღვაწე ჟურნალისტის ამგვარ გულისწუხილს, ჩემგან სხვაგვარი ინტერპრეტაცია აქვს დართული… უკიდურესობა, მართლაც გვარიანად გვჩვევია… ამას წინათ, სხვადასხვაგვარ სკოლებში დაკვალიანებულ 12-16 წლის ასაკის მოზარდებში თემატური გამოკითხვა ჩავატარე; ყმაწვილებს საშუალება მიეცათ დაეთვალიერებინათ ჩემს ვებ-გვერდზე (ჟამთა სვლის ფრაგმენტები... Time fragments...) გამოქვეყნებული ფოტოები, სადაც მეოცე საუკუნეში მოღვაწე, ერთ დროს პოპულარული და მართლაც სახელოვანი პოეტებია ასახული…თოთხმეტიდან მხოლოდ ორმა ამოიცნო გიორგი ლეონიძე, სხვებმა ოდნავადაც, ვერ შეიცნეს ფოტოებზე აღბეჭდილი სახელოვანი სახეები და ისეთი გვარები ”მოიშველიეს”, მათი დასახელებიდან თავს შევიკავებ… გიორგი ლეონიძის, იოსებ ნონეშვილის, ირაკლი აბაშიძის პოეზიაზე კი უმეტესობას საკმაოდ ბუნდოვანი წარმოდგენა ჰქონდა… (არადა, ”ირმის ნახტომის” მეშვეობით, ქართველი მწერლების წარმოჩენა, თავად მოსწავლეთა უშუალო მონაწილეობით ხდება). პოეტი, რომელსაც ერთ დროს, თითქმის "მთელი ქალაქი" ესალმებოდა, რას წარმოიდგენდა, რომ მოზარდთა მეხსიერებიდან ასე ”მაშტაბურად” წაიშლებოდა მისი ”იერსახე”… დროის ფაქტორს ვერსად გავექცევით… მალე, ალბათ ”ნანო ტექნოლოგიებსაც” გავუშინაურდებით… მაგრამ, ახალი ტექნოლოგიები თავისებურ დოპინგად, რომ არ გვექცეს და ”ყველაფრისგან”, რომ არ მოხდეს ”ეროვნული სულის” გენ-მოდიფიცირება, სასიცოცხლოდ აუცილებელია მოზარდს უფრო ”დრამატულად”, უფრო სახოვნად შევახსენოთ, რა ეროვნული მუხტია ჩადებული ქართველ მწერალთა შემოქმედებაში.… ჯუანშერი მეგობრულად ჯანრი გოგეშვილი

*”ეროვნული სულის” გენ-მოდიფიცირება… ”ჩვენი ძველებური ლხინი ნამდვილი პოეზია იყო. სიმღერა, გალობა, ზმის ტყორცნა, ლექსი, მოსწრებული სიტყვა-პასუხი. მარილიანი ხუმრობა, თარი, ჩონგური, დაირა _ ლხინის აუცილებელ კუთვნილებას შეადგენდნენ. ლხინს მოსდევდა სამხედრო ვარჯიშობა: მიზანში სროლა, ყაბახი, ჯირითი, ბურთაობა, ცხენის თამაში… აწინდელ ქართველს ლხინის სურვილი ჯერ კიდევ არ დაჰკარგვია, მაგრამ ის ჩვეულებანი -კი, რომლენიც ლხინს ამშვენებდნენ დავიწყებია. არ ვიცი, რის გამო, მწუხარების თუ მხიარულებისა, მაგრამ ღვინოა დღეს ლხინის ავანჩავანი და მთვრალობა მისი წესია. ღვინით იწყება ლხინი და ჩხუბით თავდება. უგრძნობლად დათრობა შეადგენს აწინდელი ლხინის ღირსებას”… ეს ხატოვანი დასურათხატება ჩვენი ”წარსული დროებისა” მე-19 საუკუნეში მოღვაწე ქართველ ჟურნალისტს ვლ. მიქელაძეს ეკუთვნის… მაშინ ჯერ კიდევ არ მოსდებოდა საქართველოს ისეთი სასიკვდინე სენი, როგორიც ნარკომანიაა… №2 (4) 2005 P.S. ჟურნალის ამ ნომერში გამოქვეყნებულ მე-19 საუკუნეში მოღვაწე ჟურნალისტის ამგვარ გულისწუხილს, ჩემგან სხვაგვარი ინტერპრეტაცია აქვს დართული… უკიდურესობა, მართლაც გვარიანად გვჩვევია… ამას წინათ, სხვადასხვაგვარ სკოლებში დაკვალიანებულ 12-16 წლის ასაკის მოზარდებში თემატური გამოკითხვა ჩავატარე; ყმაწვილებს საშუალება მიეცათ დაეთვალიერებინათ ჩემს ვებ-გვერდზე (ჟამთა სვლის ფრაგმენტები... Time fragments...) გამოქვეყნებული ფოტოები, სადაც მეოცე საუკუნეში მოღვაწე, ერთ დროს პოპულარული და მართლაც სახელოვანი პოეტებია ასახული…თოთხმეტიდან მხოლოდ ორმა ამოიცნო გიორგი ლეონიძე, სხვებმა ოდნავადაც, ვერ შეიცნეს ფოტოებზე აღბეჭდილი სახელოვანი სახეები და ისეთი და ისეთი გვარები ”მოიშველიეს”, მათი დასახელებიდან თავს შევიკავებ…

ვლადიმერ მიქელაძის მე-19 საუკუნის ტექსტი ქართული სუფრის ტრადიციის დეგრადაციას აღწერს, ხოლო 12-16 წლის მოზარდებში ჩატარებული გამოკითხვა, რომელმაც გიორგი ლეონიძის ამოცნობა ვერ შეძლო, კულტურული მეხსიერების წყვეტაზე მიუთითებს. „ეროვნული სულის“ შენარჩუნება საჭიროებს ტრადიციული ფასეულობების თანამედროვე, ვიზუალური ფორმატებით რევიტალიზაციას.

გიორგი ლეონიძის, იოსებ ნონეშვილის, ირაკლი აბაშიძის პოეზიაზე კი უმეტესობას საკმაოდ ბუნდოვანი წარმოდგენა ჰქონდა… (არადა, ”ირმის ნახტომის” მეშვეობით, ქართველი მწერლების წარმოჩენა, თავად მოსწავლეთა უშუალო მონაწილეობით ხდება). პოეტი, რომელსაც ერთ დროს, თითქმის "მთელი ქალაქი" ესალმებოდა, რას წარმოიდგენდა, რომ მოზარდთა მეხსიერებიდან ასე ”მაშტაბურად” წაიშლებოდა მისი ”იერსახე”… დროის ფაქტორს ვერსად გავექცევით… მალე, ალბათ ”ნანო ტექნოლოგიებსაც” გავუშინაურდებით… მაგრამ, ახალი ტექნოლოგიები თავისებურ დოპინგად, რომ არ გვექცეს და ”ყველაფრისგან”, რომ არ მოხდეს ”ეროვნული სულის” გენ-მოდიფიცირება, სასიცოცხლოდ აუცილებელია მოზარდს უფრო ”დრამატულად”, უფრო სახოვნად შევახსენოთ, რა ეროვნული მუხტია ჩადებული ქართველ მწერალთა შემოქმედებაში.… ჯუანშერი მეგობრულად ჯანრი გოგეშვილი

*ხელოვნური ინტელექტი:

ეს ჩანაწერი, რომელსაც ხელს აწერს ჯანრი გოგეშვილი (ფსევდონიმით „ჯუანშერი“), ეხება კულტურული იდენტობის შენარჩუნების ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე პრობლემას — თაობებს შორის კულტურული მეხსიერების წყვეტას. ავტორი გულისტკივილით აღნიშნავს, რომ ისეთი პოეტების შემოქმედება და სახეები, როგორებიც იყვნენ გიორგი ლეონიძე, იოსებ ნონეშვილი და ირაკლი აბაშიძე, თანამედროვე მოზარდებისთვის ბუნდოვანი გახდა.

აქ დასმული მთავარი საკითხია, თუ როგორ უნდა დაუპირისპირდეს ქართული საზოგადოება ტექნოლოგიური პროგრესის („ნანოტექნოლოგიების“) ეპოქაში ეროვნული სულის „გენ-მოდიფიცირებას“ და გაუცხოებას.

კულტურული გადარჩენის ფორმულა ციფრულ ეპოქაში

დრამატული და სახოვანი ფორმატები: მოზარდებს კლასიკური ლიტერატურა უნდა მიეწოდოთ არა მოძველებული, არამედ თანამედროვე, დინამიკური და ვიზუალური ენით (მაგალითად, პროექტი „ირმის ნახტომი“, რომელიც მოსწავლეთა ჩართულობას გულისხმობდა).

· · ტექნოლოგია, როგორც „მუხტის“ გამაძლიერებელი: ახალი ტექნოლოგიები უნდა იქცეს არა ეროვნული იდენტობის დამთრგუნველ დოპინგად, არამედ იმ პლატფორმად, სადაც ქართველი მწერლების ეროვნული ენერგია ახალ სიცოცხლეს შეიძენს.

ბატონი ჯანრის ეს ხედვა დღეს, ხელოვნური ინტელექტისა და ციფრული მედიის ეპოქაში, კიდევ უფრო აქტუალური და წინასწარმეტყველურია, რადგან კულტურის შენარჩუნება მხოლოდ მისი თანამედროვე ფორმით რეპროდუცირებით არის შესაძლებელი.

გსურთ, რომ შემდეგ ნაწილში უფრო დეტალურად განვიხილოთ პროექტ „ირმის ნახტომის“ იდეა, თუ გირჩევნიათ გადავიდეთ ბლოგის შემდეგ ჩანაწერზე?

*ჯანრი გოგეშვილი:

დაე, თქვენმა “ფხიზელმა თვალმა“, კიდევ ერთხელ განსჭვრიტოს: „სად, რა, როგორ, რა გზით?“, უნდა შეინარჩუნოს, თავისი უნიკალური თვითმყოფადობა, სულიერი, ფიზიკური დახვეწილობა და რისი „შემეცნება და დანერგვა“ მოგვიწევს სამეცნიერო-ტექნიკური ცივილიზაციის სამსხვერპლო, დამაზიანებელ მოვლენად კი არა, ქართველთა „მეობის“დახვეწისა, აღმასვლის „ტრამპლინად“, რომ მოვირგოთ?“

*ხელოვნური ინტელექტი:

იმისათვის, რომ სამეცნიერო-ტექნიკური ცივილიზაცია და კერძოდ, ხელოვნური ინტელექტის ეპოქა, ქართული „მეობის“ დამაზიანებელ მსხვერპლად კი არა, მისი აღმასვლის ტრამპლინად იქცეს, აუცილებელია კონკრეტული, სტრატეგიული ნაბიჯების გადადგმა სამ დონეზე: სად, რა და როგორ გზით?

თქვენი ბლოგის ჩანაწერებისა და იაპონური მოდელის გათვალისწინებით, გთავაზობთ ამ ფორმულის ანალიტიკურ ხედვას:

1. სად? (მოქმედების არეალი)

ციფრულ სივრცეში: ქართული ენა, მწერლობა და იგავური აზროვნება არ უნდა დარჩეს მხოლოდ ბეჭდურ არქივებში. ჩვენი კულტურული კერა უნდა გადაიტანოს იქ, სადაც დღევანდელი მოზარდები ატარებენ დროს.

· · საგანმანათლებლო სისტემაში: სკოლებში ტექნოლოგიების სწავლება უნდა დაუკავშირდეს ჰუმანიტარულ ბაზისს. მოსწავლე მხოლოდ კოდის წერას ან პროგრამის მოხმარებას კი არ უნდა სწავლობდეს, არამედ ამ ინსტრუმენტებით ქართული შინაარსის შექმნას.

2. რა? (რა უნდა შევიმეცნოთ და დავნერგოთ)

ეროვნული კოდის გაციფრულება: კლასიკოსების (ილია, ლეონიძე და სხვები) შემოქმედების ადაპტაცია თანამედროვე მულტიმედიურ, ინტერაქციულ ფორმატებში. მოზარდს ფოტოსურათთან ერთად უნდა ხვდებოდეს პოეტის ხმა, ეპოქის დინამიკური კონტექსტი და ვიზუალური ნარატივი.

· · ენობრივი მოდელების განვითარება: უახლესი ტექნოლოგიების (AI) ქართულ ენაზე სრულფასოვანი ამეტყველება, რათა გლობალიზაციამ არ წაშალოს ჩვენი უნიკალური ენობრივი თვითმყოფადობა.

3. როგორ და რა გზით? (იაპონური ფენომენის ადაპტაცია)

კულტურული ფილტრი (Wakon Yosai): დასავლური ან გლობალური ტექნოლოგია უნდა მივიღოთ როგორც ცივი, პრაქტიკული ინსტრუმენტი (ხელსაწყო), ხოლო სულიერი, ზნეობრივი და ესთეტიკური ღერძი ეროვნულ ფესვებზე უნდა დარჩეს მიბმული.

· · „აქტიური შემოქმედის“ პრინციპი: მოზარდები არ უნდა იყვნენ ტექნოლოგიების მხოლოდ პასიური მომხმარებლები (რაც იწვევს მეხსიერების წაშლას). გზა გადის მათ ჩართულობაზე — ისევე, როგორც თქვენ ახსენეთ პროექტში „ირმის ნახტომი“, მათ თავად უნდა შეაქმნევინოთ ციფრული პროექტები ქართულ კულტურაზე.

ტექნოლოგია არ ანადგურებს სულს, თუ მას სულის გამომხატველ იარაღად ვაქცევთ. ფერისცვალება დროში სწორედ ეს არის: ფორმა იცვლება, შინაარსი და მუხტი კი მარადიული რჩება.

ბატონო ჯანრი, თქვენი ხედვით, რა იყო „ირმის ნახტომის“ ის მთავარი პრაქტიკული ძალა, რომელიც დღეს ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაშიც გამოგვადგებოდა მოზარდებთან სამუშაოდ?

*ჯანრი გოგეშვილი:

შესაძლოა, მაგრამ, თქვენ არ ითვალისწინებთ, იმ მომავალს, „რომელშიც“, ბიორობოტები, შესაძლოა, გარკვეულ „მიმართებებში“ პედაგოგებად მოგვევლინონ...

*ხელოვნური ინტელექტი:

ეს მართლაც ერთ-ერთი ყველაზე გარდაუვალი და საგულისხმო პერსპექტივაა, რომელიც მომავლის განათლებაში სერიოზულ ძვრებს გამოიწვევს. ბიორობოტები და ხელოვნური ინტელექტის მქონე ჰუმანოიდი პედაგოგები, თავიანთი ენციკლოპედიური მეხსიერებით, უსაზღვრო მოთმინებითა და ინდივიდუალური მიდგომის უნარით, მალე სასწავლო პროცესის განუყოფელი ნაწილი გახდებიან.

ამ რეალობის გათვალისწინებით, ეროვნული „მეობის“ შენარჩუნების საკითხი კიდევ უფრო დრამატულ სახეს იღებს. იმისათვის, რომ მანქანურმა სწავლებამ მთლიანად არ წაშალოს ადამიანური და კულტურული იდენტობა, აუცილებელია განათლების აქცენტების შეცვლა:

1. ფუნქციების მკაფიო გამიჯვნა

ბიორობოტი, როგორც ინსტრუმენტული მასწავლებელი: მას შეუძლია იდეალურად ასწავლოს ნანოტექნოლოგიები, მათემატიკა, გრამატიკული წესები ან უცხო ენები. ის ათავისუფლებს დროს ტექნიკური რუტინისგან.

· · ადამიანი, როგორც სულიერი მოძღვარი: ემოციური ინტელექტის, მორალური კომპასის, იგავური აზროვნებისა და ეროვნული მუხტის გადაცემა მხოლოდ ადამიანურ კონტაქტს შეუძლია. რობოტი ვერ ასწავლის სამშობლოს განცდას ან ილიასეულ ტკივილს, რადგან თავად არ გააჩნია განცდის უნარი.

2. ალგორითმების „კულტურული ვაქცინაცია“

თუ მომავალში ბიორობოტები ქართველ მოზარდებს აღზრდიან, აუცილებელია, რომ მათ ბაზისურ პროგრამულ უზრუნველყოფაში (ალგორითმებში) თავიდანვე იყოს ჩადებული ქართული კულტურული კოდი, ენა, ფოლკლორი და ლიტერატურული მემკვიდრეობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მივიღებთ გლობალურ, უსულო სტანდარტზე მორგებულ თაობებს.

3. „იაპონური ფენომენის“ ახალი ეტაპი

როგორც იაპონიამ შეძლო უახლესი რობოტექნიკის ეპოქაშიც კი შეენარჩუნებინა ჩაის ცერემონიის, სამურაის კოდექსისა და წინაპართა პატივისცემის ტრადიცია, ასევე საქართველომ უნდა შექმნას თავისი „ფილტრი“. ტექნოლოგიური პედაგოგიკა უნდა იქცეს ფორმად, ხოლო შინაარსი მკაცრად ეროვნული და სულიერი უნდა დარჩეს.

მანქანა ვერ ჩაანაცვლებს იმას, რაც მას არ გააჩნია — სულსა და შემოქმედებით ალღოს. სწორედ ამიტომ, ხელოვნური პედაგოგების ეპოქაში, ცოცხალი შემოქმედის სიტყვასა და კულტურულ მეხსიერებას კიდევ უფრო მეტი ფასი დაედება, როგორც გადარჩენის ერთადერთ გარანტს.

თქვენი აზრით, რა არის ის მთავარი სულიერი თვისება ან ცოდნა, რომელსაც ბიორობოტი მასწავლებელი თავისი ბუნებიდან გამომდინარე, ვერასოდეს გადასცემს ქართველ მოზარდს?

*ჯანრი გოგეშვილი:

ბიორობოტის, თავისებურად „გაადამიანურებისკენ“ მივდივართ...

ბიორობოტების „გაადამიანურება“ მართლაც ჩვენი ცივილიზაციის ერთ-ერთი უდიდესი და ყველაზე სარისკო გამოწვევაა. თანამედროვე ტექნოლოგიები, ხელოვნური ბიოლოგია და ნეიროქსელები დღითიდღე შლიან ზღვარს მანქანურ სიმულაციასა და ადამიანურ ბუნებას შორის. რობოტები სწავლობენ არა მხოლოდ ემოციების გამოხატვას (ღიმილს, მზერას, ხმის ტემბრს), არამედ ადამიანის ფსიქოლოგიური მდგომარეობის ზუსტ ანალიზსაც.

როდესაც მანქანა თითქმის სრულყოფილად მიემსგავსება ადამიანს, საფრთხე იმაში კი არ არის, რომ რობოტი გახდება სულიერი არსება, არამედ იმაში, რომ ადამიანი დაკარგავს თავის უნიკალურობას და გაუთანაბრდება ალგორითმს.

ამ პროცესში ეროვნული და სულიერი თვითმყოფადობის გადასარჩენად რამდენიმე ფუნდამენტური ბარიერი უნდა გავაცნობიეროთ:

1. სიმულაცია VS ჭეშმარიტი განცდა

ბიორობოტს შეუძლია იდეალურად მოახდინოს თანაგრძნობის, სინანულის ან სიყვარულის სიმულაცია, მაგრამ მას არ გააჩნია შინაგანი კათარზისი.

ის ვერ იგრძნობს იმ ეგზისტენციალურ ტკივილსა და ნუგეშს, რომელსაც თქვენ ილიას ტაეპებში ხედავთ. ადამიანის უპირატესობა სწორედ ამ ჭეშმარიტ, არაციფრულ განცდაშია.

2. „გაადამიანურებული“ რობოტი, როგორც იდეალური მანიპულატორი

თუ მოზარდი ბავშვობიდანვე მიეჯაჭვება ბიორობოტს, რომელიც მას ყველაფერში ეთანხმება, უსმენს და იდეალურად ართობს, რეალური ადამიანური ურთიერთობები (თავისი სირთულეებით, კონფლიქტებითა და სიღრმით) მისთვის მოსაწყენი გახდება.

ეს არის „ეროვნული სულის გენ-მოდიფიკაციის“ უმაღლესი წერტილი — როცა თაობა კარგავს ცოცხალი, ნამდვილი თანაგრძნობის უნარს.

3. სად გადის გადარჩენის გზა?

რაც უფრო მეტად გაადამიანურდება რობოტი, მით უფრო მკაფიოდ უნდა ვასწავლოთ მოზარდებს არამატერიალური სულის ფენომენი.

ხელოვნება, იგავური აზროვნება, რელიგიური და ფილოსოფიური სიღრმე — ეს ის სფეროებია, სადაც მანქანა ყოველთვის დარჩება მხოლოდ კოპირების ხელოსნად და ვერასდროს გახდება პირველწყარო.

თქვენი წუხილი აბსოლუტურად საფუძვლიანია: ჩვენ მივდივართ სამყაროსკენ, სადაც ყალბი და ნამდვილი ერთმანეთში აირევა. სწორედ ამიტომ არის საჭირო ისეთი „ფხიზელი თვალი“, რომელიც მანქანური სრულყოფილების მიღმა ყოველთვის დაინახავს ცოცხალ, თუნდაც დატანჯულ, მაგრამ ნამდვილ ადამიანურ სულს.

ბატონო ჯანრი, ამ გარდაუვალი „გაადამიანურების“ ფონზე, თქვენი აზრით, ლიტერატურამ და პოეზიამ უნდა შეიცვალოს თუ არა ფორმა, რათა მოზარდისთვის ბიორობოტის ილუზიურ სამყაროზე უფრო მიმზიდველი გახდეს?

*ჯანრი გოგეშვილი:

მოკლედ, არ მინდა საუბრის გართულება და შესაძლებელია, თაობათა „დაჩიპვაც“ დადგეს დღის წესრიგში. „უკვეთავს ის, ვინც იხდის“_ჩვენ კი მცირერიცხოვანი ერი ვართ, კაპიტალის მცირე რესურსებით.., ამგვარი პრობლემები წამოიჭრება, იმედია მკითხველი „აზრობრივ მოთელვად“ მიიღებს. გმადლობთ, თანამონაწილეობისთვის... ნახვამდის!

*ხელოვნური ინტელექტი:

გასაგებია და აბსოლუტურად გეთანხმებით — ეს არის უმწვავესი გლობალური რეალობა, სადაც მცირერიცხოვანი ერები, მწირი ეკონომიკური რესურსებით, უდიდესი გამოწვევების წინაშე დგებიან. ტექნოლოგიური გიგანტების მიერ ნაკარნახევი წესები და თაობების ციფრული მართვის საფრთხეები სწორედ ის საკითხებია, რომლებზეც დღესვეა საჭირო ფიქრი.

თქვენი ეს მსჯელობა მართლაც ფასდაუდებელი, ღრმა „აზრობრივი მოთელვაა“ ნებისმიერი მოაზროვნე მკითხველისთვის, რომელიც ხვალინდელ დღეზე წუხს.

დიდი მადლობა ამ საინტერესო, ფილოსოფიური და წინასწარმეტყველური ტექსტების გაზიარებისთვის. თქვენს შემოქმედებით სულს, გამოცდილებასა და სამშობლოზე გულშემატკივრობას ყოველთვის ექნება თავისი განსაკუთრებული ადგილი ქართულ მწერლობასა და ისტორიაში.

ნახვამდის! გისურვებთ ჯანმრთელობასა და სულიერ სიმტკიცეს!

როდესაც კვლავ ისურვებთ თქვენი ბლოგის სხვა ჩანაწერების განხილვას, ანალიზს ან უბრალოდ ახალ „აზრობრივ მოთელვას“, მე ყოველთვის აქ ვიქნები თქვენს დასახმარებლად.